1. HABERLER

  2. TANITIM VE KÜLTÜR

  3. Hevsel’in yerleşik türü Sutavuğu
Hevsel’in yerleşik türü Sutavuğu

Hevsel’in yerleşik türü Sutavuğu

Diyarbakır’ın UNESCO Dünya Kültür Mirası Listesi’ndeki değerlerinden tarihi Hevsel Bahçelerinde yaşayan Sutavukları (Gallinula chloropus), aynı zamanda popülâsyonuyla önemli bir yere sahip türler arasında yer ediniyor.

A+A-

Diyarbakır’da yerleşik bir kuş türü olan ve en çetin kış şartlarında bile Hevsel’i terk etmeyen türler arasında belki de ilk sıralarda yer edinen Sutavukları, yoğun kaçak avlanmaya rağmen iyi bir popülasyona sahip türlerden biri olarak göze çarpıyor.
 
Tanımı


Latince ismi olan Gallinula chloropus’un tercümesine bakılırsa “yeşil ayaklı tavukçuk” anlamını ifade ediyor. Ancak bunun Türkçede ismi Sutavuğu olarak geçiyor. Avrupa'da yaşayan sutavukları 33 cm boy uzunluğu ile kekliklerden az daha küçüktürler. Sutavuğu, koyu renkli bir su kuşudur, gagası ve gaga üstündeki deri plaka kırmızıdır, gövde yanından beyaz bir çizgi geçer. Hem yürürken hem de yüzerken devamlı kuyruğunu kakar ve bu esnada beyaz kuyruk altı örtülerini gösterir. Yüzerken gövdesi oynaktır, devamlı başını ileri geri oynatır.


Sakarmekenin aksine yüzerken öne yatar. Genci daha açık renklidir, gövdesi grimsi kahverengi, gagası koyu renklidir. Genç sakarmekeden beyaz böğür çizgisi ve kuyruk altı deseniyle ayrılır. Sık sık yüzer, sakarmekeye kıyasla daha sık örtü altında saklanır.


Rahatsız edildiğinde çoğu zaman su yüzeyinde koşturarak kaçar.(kaynak:Cavit Bilen )
Ayakları ve bacakları sarı-yeşil renkli olup,dizin az üzerinde kırmızı bir dizbantı bulunur.


Suda yüzerken havaya doğru tuttukları kuyruklarını ve başlarını ritmik olarak sallamaları ile dikkat çekerler. Yumurtadan yeni çıkmış yavrularn sarı uçlu oranj-kırmızı gagalarının uçlarında yumurta dişi de denilen sarı-beyaz bir hörgüç bulunur. Alın paletleri ise dikkat çekecek kadar kırmızıdır. İlk tüyleri sırt tarafında yeşilimsi bir parıltısı olan siyahtır.


Gözün üzerinde ise kaş benzeri parlak mavi bir çizgi görülür. Genç elbisesi ise üst tarafında gri-kahve ve alt tarafı gri-beyaz renklidir. Çene ve gırtlakları, boğazlarının yan tarafları pas renkli iken kirli beyaz renklidir. Genç elbisesinden erişkin elbisesine geçişte ise baş ve sırt zeytin kahvesi rengine döner. Bu arada gaga da yavaş yavaş kırmızıya döner ve ilkbaharda tamamen erişkin rengine kavuşur.
 
Habitatı


Sutavuğu, Hevsel bahçelerinde Dicle nehrinin kenarlarının yanı sıra suyun geçtiği hemen bütün su arklarıyla bataklık ve irili ufaklı göletlerin tamamına yakınında bulunur.  Kıyısı sık sazlıkla örtülü, tatlı su içeren tüm göller,göletler,su dolu çukurlar onların yaşam alanını oluşturabilir. Hatta, parklar içindeki göletler, su ile dolu balçık ve kum çukurları bile tercih ettikleri yerler arasındadır.
 
Yayılışı


Genel olarak büyük yayılma alanlarına bağlı olarak yazarına göre değişik sayıda alt türleri vardır. Ancak 20.ci yüzyılda bu alt tür sayısı azalmıştır,zira boy ve renk farkları artık alt tür olarak değerlendirmeye alınmamaktadır.  Engler(2000),14 alt türden yola çıkarak aşağıdaki listeyi oluşturmuştur.
 
Beslenme


Ot, saz uçları, çeşitli su bitkileri, su ve bataklık bitkilerinin tohum ve meyveleri, sümüklü böcekler, böcekler, solucanlar, iribaşlar ve bazen de yumurta ile beslenirler.
 
Biyolojisi


Sutavuklarının yumurtlama döneminde çevrelerinde hemcinslerine tahammülleri yoktur.


Bölgelerini sıkı sıkıya korurular. Yumurtlama dönemi Mayıs-Temmuz arasındadır ve iki kere üst üste yumurtlayabilirler. Hatta ebeveynlerden biri diğer yavrularla ilgilenirken,diğer ebeveyn yeni yumurtaların üzerinde kuluçkaya yatabilir. Daha sık olarak anneleri yeni yumurta üzerinde yatarken kendilerine bakabilecek hale gelen yavrular, bir araya gelerek ebeveynsiz bir aile oluştururlar.  Daha sonra bu yavrular yeni gelen yavrularla ebeveynleri ile birlikte ilgilenirler. Yuva kolayca tırmanılabilecek sazlık bir yerde, ya da su yüzeyinde bir yaprak ve kamış yığını şeklinde olabilir.  Yuva yeşilliklerle kaplı derin bir çukur halindedir. Bir yuvada genellikle 43 mm boyunda 7 ila 10 yumurta bulunur. 17-22 gün boyunca iki eş de yumurtalar üzerinde nöbetleşe oturur. Yavrular siyah tüylüdürler ve gagaları sarıdır.


Başlangıçta besinler önlerinde tutulur. Daha sonraları anneleri, sudan çıkardıkları yeşilliklileri yavruların önüne koyarlar.  Onlar bu yeşillikler arasından yiyeceklerini kendileri seçerler. Eylülde yavruların ilk tüyleri dökülür ve kışlık giysilerini giyerler.
 
Göçü


Sutavuğu Hevsel Bahçelerinin yanı sıra Kuzey ve Güney Amerika, Tropik Afrika, Euroasya ve Avrupa'nın orta İskaninavya’ya kadar olan bölgesinde yerleşiktirler. Kuzey ve orta Avrupa'nın bir bölümünde ise kışları Güney ve Batıavrupa'da geçiren kısmi göçmendirler.


Göç zamanı Ekim'den Nisana kadardır. Sutavukları geceleri bireysel göç ederler. Uçma güçleri az olan bu kuşlar, göç sırasında sınırlarını zorlar ve bu nedenle göç mevsimi zaman zaman bitkin kuşlara denk gelmek mümkündür. Bazı sutavukları da zorlu kış şartlarına rağmen Orta Avrupa'da kalmayı yeğlerler.
 
Popülasyonu


Sutavuklarının popülasyonu, zorlu kış şartlarına, biyotop miktarındaki kayıplara ve sakarmeke rekabetine göre değişim gösterir. Bir hektar su alanında yaklaşık 3 ila 7 çift barınabilir. Bu arada sutavuk yavrularının ve yetişkinlerinin birçok düşmanı vardır. Turna ve yayınbalıkları sutavuğu yavrularının baş düşmanlarındandır. Birçok yavru, yırtıcı kuşların bol olduğu yıllarda ikinci yaşam yılını dolduramamaktadır. Akkuyruklu kartallar ve atmacalar genelliklen şahinler ve doğanlar bazen su tavuğu avlayan yırtıcılardandırlar.
 
Davranışları


Orta ve Bati Avrupa`nin birçok ülkesinde parklarda insanlar tarafından beslendiğinden ehlileştiği için yasam tarzı kolayca izlenebilir olmuştur. Su tavuklarında eş seçimi, göçmen olan türlerinde ilkbaharda, kış grubu çözülmeden başlar. Normal olarak sutavuklarında eşleri dişiler seçer, bu arada dişiler arasında şiddetli kavgalar olur. Bu kavgaları kazanan dişi en iyi beslenmiş erkeği kendine eş olarak seçer. Bu erkeği seçme durumu, kuluçka dönemi ve yuva güvenliği açısından uygun görüldüğündendir.  Göçmen olmayan su tavuklarında eş seçimi Ekim-Aralık ayları arasında yapılır.Bu türlerde yıllarca birlikte yaşayan eşlere de rastlanabilir.


Çiftleşme ise, erkeğin su içinde kendine yaklaşan dişiye ,onu etkilemek amacıyla suya gagasıyla sanki su içinde bir şey arıyormuş gibi vurmasıyla başlar. Dişi arkasını dönüp giderse, erkek de onu takip eder,ama kısa bir süre sonra dişi de erkeğe doğru dönerek su yüzeyine gagasıyla vurmaya başlar. Bu çiftleşme ritüeline ait gibi görünen takip ve su yüzeyine gaga ile vurma işlemi birkaç kez tekrarlanır. Gerçekleşmiş bir çiftleşme, eşlerin artık birbirlerine yakın durmaları ve birbirlerinin tüylerini temizlemelerinden anlaşılabilir.
 
Ses-Ötüşü


En çok duyulan sesleri "kurr" veya "krürr"dür.


Özellikle yavrularını, sudan yüzerek veya karadan gelen olası bir düşmana karşı veya havada görülen bir yırtıcıya karşı ikaz etmek üzere çıkardıkları alarm sesleri kısa ve kopuk kopuktur.


Korku sesleri de kısadır.  Yuvalarının yakınlarına hemcinsleri yaklaştığında veya yuvalarını tehdit altında hissederse tıslamaya benzer sesler çıkarırlar. Yumurtalardan da, yavrular çıkmadan az önce "pip" sesleri duyulur. 0 daha sonra da yalvarma ve moral sesleri ile ebeveynleri ile ilişki kurarlar. Bu sesler daha çok "keee-ip" gibi kulağa tiz gelen seslerdir.


Kaçışan yavrular da koşarken, kulağa korkmuş, ürkmüş izlenimi veren "ptili ptili" gibi hızlı ve peşpeşe sıralanmış sesler çıkarırlar. Ebeveynler yavruları yumuşak bir "duggg" sesi ile çağrır.
 
 
 

Bu haber toplam 570 defa okunmuştur

HABERE YORUM KAT