1. HABERLER

  2. DİYARBAKIR HABERLERİ

  3. Diyarbakır Avrupa'da olsaydı Kültür Merkezi olurdu
Diyarbakır Avrupa'da olsaydı Kültür Merkezi olurdu

Diyarbakır Avrupa'da olsaydı Kültür Merkezi olurdu

Prof. Dr. Atabey Kılıç, "Diyarbakır gibi bir şehir Avrupa'nın herhangi bir ülkesinde mesela İtalya'da Fransa'da bulunsaydı, emin olun kültür merkezi olurdu" dedi.

A+A-

Prof. Dr. Atabey Kılıç, "Diyarbakır gibi bir şehir Avrupa'nın herhangi bir ülkesinde mesela İtalya'da Fransa'da bulunsaydı, emin olun kültür merkezi olurdu" dedi.

İstanbul'daki Millet Kütüphanesi'nin kurucusu Diyarbakırlı Ali Emiri, Dicle Üniversitesi'nde düzenlenen sempozyumla anıldı.

Kaşgarlı Mahmud'un Divan-ı Lügati't Türk adlı eserini keşfeden, İstanbul'daki Millet Kütüphanesi'nin kurucusu Diyarbakırlı Ali Emiri, Dicle Üniversitesi'nde düzenlenen sempozyumla anıldı. Sempozyumda Emiri'nin kitaplarla geçen hayatı ve sanat tarihine kazandırdığı nadide eserler de ele alındı.

DEĞERLERİ BARINDIRAN ŞEHİR

Sempozyumun açılışında konuşan Vali Yardımcısı Zafer Engin, Diyarbakır'ın surlar, sahabeler ve peygamber makamlarının olduğu, tarihin, kültürün medeniyetin ilk oluştuğu kadim bir şehir olduğunu söyledi.

Engin, sempozyumda tüm bu değerlerden sadece Ali Emiri'nin anılacağını vurgulayarak, "Diyarbakır aslında pekçok değeri bünyesinde barındırıyor. Bu şehir ile ilgili olumsuz bir algı olsa da güzel çalışmalar da var. Tarihi surların restorasyonu, Suriçi'ndeki kentsel dönüşüm hususu gibi birçok konuda önemli çalışmalar var. Ancak bu bir şekilde anlatılamıyor ya da algılanamıyor. Belki bunun üzerinde durulması gerekiyor. En önemlisi de bu kentin sahiplenilmesidir" dedi.

DÜ Rektörü Prof. Dr. Ayşegül Jale Saraç, çeşitli eserlerde kadim şehir Diyarbakır'ın 660'ı aşkın fikir ve sanat adamı yetiştirdiğinin görüldüğünü, Diyarbakır'ın Osmanlı şehirleri arasında nüfuslarına oranla en fazla şair yetiştiren il olduğunu belirtti.

MANEVİ POTANSİYELİN YÜKSELMESİ

Göreve geldiği günden bu yana en çok üzerinde durduğu konunun Diyarbakır'ın hazine niteliğindeki potansiyelini ortaya çıkarmak olduğunu vurgulayan Saraç, ilin dünyada bile eşi bulunmayan tarihi özelliklere sahip olduğunu söyledi.

Saraç, Diyarbakır Surları'nın Çin Seddi'nden sonra ikinci denilse de aslında tek olduğuna, tarihi surların kitabeleri ile açık hava müzesi ve bir kütüphaneyi andırdığına dikkati çekerek, "Tarihi surlar Cumhurbaşkanı Abdullah Gül'ün himayesine alındı. Arzumuz Diyarbakır'ın tarihi surlarının dışında manevi potansiyelinin, niteliğinin de korunma altına alınmasıdır. Gerek sayın Cumhurbaşkanı gerekse halk tarafından korunmaya alınacak gerçek bir hazineyi barındırıyoruz" dedi.

Diyarbakır'ın Yahudiler, Hristiyanlar ve Müslümanlar için kutsal kent kabul edildiğine, Mekke ve Medine'den sonra 3. sahabe şehri olduğuna işaret eden Saraç, gençleri Diyarbakır'ın tarihi değerlerine sahip çıkmaya davet etti.

DİYARBAKIR MUAZZAM BİR ŞEHİR

Erciyes Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Atabey Kılıç ise, mesleği ve merakı gereği ziyaret ettiği birçok ülkedeki tarihi eserlerin ait oldukları yüzyıldaki gibi korunduğunu ve turist akınına uğradığına tanık olduğunu ifade ederek, Diyarbakır'daki tarihi surların ise ilin tarihi silüetini oluşturma dışında kente nasıl bir katkısı olduğunun yeterince düşünülmediğini kaydetti.

Hırvatistan'ın güney sahilindeki Dubrovnik'in küçük ve Diyarbakır surlarının ancak onda biri kadar surlara sahip bir şehir olduğunu anlatan Prof. Dr. Kılıç şunları söyledi:

DİYARBAKIR'IN HALİNE ÜZÜLÜYORUM

"Kale içinde yaklaşık 500 tarihi bina bulunuyor ve bunların büyük kısmı Sırp topçuları tarafından yıkıldıktan sonra yeniden ayağa kaldırılmış ve turist kaynıyor. Sadece surlarını gezmek için kişi başı 10-15 avro para alıyorlar. 10 dakikada en az 200 kişi ziyaret ediyor. Bu 2 bin avro demek. Diyarbakır'ı düşündüğümüzde bu hesabı siz düşünün. 'İşsizlik ve sıkıntılar var' deniyor. Acaba neden bu tarihi yerler düzenlenmez, neden insanların rahatlıkla gezip huzur bulacağı kafeleri bulunan mekanlar oluşturulmaz- Üzülüyorum. Bu bizim devlet, millet, aydınlar olarak önemli veballerimizden biri. Diyarbakır'daki herkesin bunda önemli vebalinin olduğunu düşünüyorum. Diyarbakır muazzam bir şehir. Diyarbakır gibi bir şehir Avrupa'nın herhangi bir ülkesinde, mesela İtalya'da Fransa'da bulunsaydı, emin olun kültür merkezi olurdu. Emin olun yılda 8-10 milyon insan sadece keyfine gezmeye gelirdi.

DİYARBAKIR AVRUPA ÜLKELERİNDE OLSA İDİ

Venedik'e yazın gittiğinizde kokusundan gezemiyorsunuz, ama şehre girmek ve çıkmak para ile. Her yer canlı, her şey korunmuş, ne yapmak isteseniz para ve kaç milyar avroyu sadece turizm ile kazandıklarını biliyoruz. Korumak, kollamak ve geleceğe bırakmak için gençlere özellikle büyük görev düşüyor. Müslüman kardeşlerim, Diyarbakırlı kardeşlerim şehrinizin kıymetini bilin. O kadar zengin o kadar varlıklı bir şehir çok zor bulunuyor hem Türkiye'de hem Avrupa'da hem de dünyada. İçinde bulunduğumuz şehir, ülke her şeyi ile geleceğe bırakmamız gereken bir miras, bir emanet. Bizim hoyratça dilediğimizi yapabileceğimiz mekanlar değil, bunun şuurunda olmamız gerekir."

SAİT PAŞA SEMPOZYUMU ÖNERİSİNDE BULUNDU

Sempozyuma, Türkiye'den yaklaşık 50 bilim adamının geleceğini, önemli tebliğlerin sunulacağını kaydeden Kılıç, Diyarbakırlı Sait Paşa için de bir sempozyum düzenleme önerisinde bulunarak, Diyarbakır'ın önemli şahsiyetlerinin eserlerinin "Diyarbakır Kitaplığı" ismi altında yeniden bilimsel usullerle yayınlanarak edebiyata kazandırılmasını arzu ettiklerini dile getirdi.

KİTAPLARINI DEVLETE BAĞIŞLADI

Selçuk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi'nde araştırma görevlisi Aysun Eren'in Ali Emiri'nin hayatına ilişkin sunumunun ardından söz alan Millet Kütüphanesi Müdürü Melek Gençboyacı ise, çoğu tek nüsha olan, yani başka örneği bulunmayan binlerce el yazması kitabı toplayan Ali Emiri'nin 1908'de kitaplarını devlete bağışlamaya karar verdiğini, Fatih'teki Feyzullah Efendi Medresesi'nin kendisine tahsis edildiğini söyledi.

Böylece, Ali Emiri Efendi'nin sadece Türkiye'nin değil, bütün dünyanın en zengin özel kütüphanelerinden biri olan Millet Kütüphanesi'ni kurarak eserinin başına geçtiğini ifade eden Gençboyacı, 1924'teki ölümüne kadar Ali Emiri'nin, kendi eseri olan bu kütüphaneyi idare ettiğini anlattı.

"ALİ EMİRİ HAYATINI KİTAPLARA ADADI"

Emiri'nin kurduğu 'Millet Kütüphanesi' Müdürü Melek Gençboyacı ise Ali Emiri'nin hayata ve yaşama derin bir sevgisi olduğunu, doğum yeri olan Diyarbakır'dan ölüm yeri olan İstanbul'a kadarki 67 yıllık hayatının müthiş bir serüven olduğunu kaydetti.

Gençboyacı, Emiri'nin kitaplara olan ilgisi ile tesadüfen de olsa bir sahafta Kaşgarlı Mahmut'a ait olan Divan-ı Lügati't Türk'ü keşfederek Türk edebiyatına kazandırdığını kaydetti. Gençboyacı, Ali Emiri'nin kütüphane kurmasının asıl sebebinin ise milletine duyduğu sevgi olduğunu ifade etti.

Dicle Üniversitesi'nden Yrd. Doç. Dr. Sadettin Baştürk de tarihte kayıp eserler arasında dahi geçmeyen Zemahşeri'ye ait el-Kitap el-Nüzeç Fi'l-nahv' kitabının, Millet Kütüphanesi'nde keşfedildiğini söyledi.

Bu eseri Ali Emiri'nin ölümüne yakın bir zamanda ele aldığını zannettiklerini dile getiren Baştürk, "Zemahşeri'nin eserini tercüme etmiş. Bundan bizim hiç haberimiz yoktu. Tesadüfen bulunmuş bu eser. 5 sayfası da eksikmiş. Sanırım bunu ölümüne yakın bir zamanda ele almış ki son 5 sayfasını yazabilmek nasip olmamış. Onun sayesinde bu eser kazanılmış oldu." ifadelerine yer verdi.

ALİ EMİRİ KİMDİR?

Osmanlı Devleti'nin son dönemi ile Türkiye Cumhuriyeti'in kuruluş yıllarını idrak eden Ali Emiri Efendi (1857-1924), daha ziyade Divanü Lugati't-Türk gibi bir şaheseri ilim ve irfan dünyasına kazandırması ile şöhret bulmuş, ancak şair, tezkireci, ilim adamı, yazma eser koleksiyoncusu ve Millet Kütüphanesi'nin kurucu müdürü gibi vasıflarıyla son yüzyıla damgasını vurmuş önemli bir şahsiyettir. Bütün hayatını kitaplara, okumaya ve araştırmaya adamış Ali Emiri, İstanbul'daki Millet Kütüphanesi'nin de kurucusudur.

HABERE YORUM KAT